Jedną z cech średniowiecza
„Jedną z cech średniowiecza był stały wzrost obszaru ziem kościelnych w granicach danego państwa. W Polsce początkowo jedynie na tym areale (nie licząc winnic królewskich, których było niewiele) zakładano winnice. W latach pięćdziesiątych XII wieku bożogrobcy otrzymali od Henryka Sandomierskiego Zagość i Właszczów wraz z winnicami i specjalistamiwiniarzami przybyłymi z Italii lub Galii, co świadczy nie tyle o wielkoduszności księcia, ile o stworzeniu niezbędnego minimum do egzystencji klasztoru. Późnośredniowieczne źródła wspominają o winnicach w Toruniu, Pułtusku, Wyszogrodzie i Czerwińsku nad Wisłą, mówiło się też o „niecierpkim winogradzie" koło Sandomierza. „Wino wprowadziło chrześcijaństwo — pisze A. Bruckner. — [...] Msza św. go wymagała, więc zakładano winnice przy tumach i klasztorach, a obsługiwali je wyznaczeni na to służebnicy książęcy, osadzani po wsiach, zwanych od nich Winiary, Winary, Winniki". Zdanie podobnej treści można znaleźć w każdej ogólnej pracy o średniowieczu. Jeszcze do niedawna istniało w naszym kraju 75 miejscowości o podobnej nazwie własnej.17 Wystarczy sięgnąć do najszerzej dostępnego Atlasu samochodowego Polski, aby się przekonać, że istotnie są u nas Winosady, Winna Góra. Wińsko. Winiarki. Winniki. że istnieje Winnica kaliska, legnicka i ciechanowska, zaś Winiary — kaliskie, poznańskie i sandomierskie. Początkowo uprawiano winnice i tłoczono moszcz pod okiem obcych specjalistów — bez ich udziału byłoby to niemożliwe. Z biegiem czasu do tego trudnego zawodu przysposabiali się miejscowi obywatele; w średniowiecznych dokumentach pojawiły się słowiańskie imiona winiarzy. Zawód winiarza. zwłaszcza w polskich warunkach klimatycznych, nie był łatwy. Wysoce go ceniono, wielkiej bowiem rangi był produkt z winnicy — podstawowy, materialny element religii, która tak ważną rolę odgrywała w średniowiecznym świecie, w polityce, w niezawisłości państw, szczególnie Polski. Bez własnych winnic organizacja kościelna byłaby w pewnym sensie niepełnosprawna, chrystianizacja byłaby nie w pełni dokonana. Może to też warto wziąć pod uwagę, gdy wypowiada się gładką formułkę o liturgicznych potrzebach Kościoła“(12)